Evrensel Periyodik \u0130nceleme (EP\u0130), \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi’nin 15 Mart 2006 tarihinde BM Genel Kurulu taraf\u0131ndan 60\/251 say\u0131l\u0131 kararla kurulmas\u0131yla olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu kararla Konsey’e “her bir Devletin insan haklar\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini ve taahh\u00fctlerini yerine getirip getirmedi\u011finin, nesnel ve g\u00fcvenilir bilgilere dayal\u0131 olarak, kapsam\u0131n evrenselli\u011fini ve t\u00fcm Devletlere e\u015fit muamele yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde evrensel bir periyodik incelemesini yapma” g\u00f6revi verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ncelemeler, her be\u015f y\u0131lda bir Konseyin 47 \u00fcyesinden olu\u015fan EP\u0130 \u00c7al\u0131\u015fma Grubu taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr; ancak herhangi bir BM \u00dcye Devleti, incelenen Devletlerle yap\u0131lan tart\u0131\u015fmaya\/diyaloga kat\u0131labilir. Her Devlet incelemesine, raport\u00f6r olarak g\u00f6rev yapan ve “troika” olarak bilinen \u00fc\u00e7 Devletten olu\u015fan gruplar yard\u0131mc\u0131 olur. Her bir Devlet i\u00e7in troykalar\u0131n se\u00e7imi, Genel Kurul’da Konsey \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in yap\u0131lan se\u00e7imlerin ard\u0131ndan kura \u00e7ekimi yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ncelemelerin dayand\u0131\u011f\u0131 belgeler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
STK’lar, g\u00f6zden ge\u00e7irme s\u0131ras\u0131nda de\u011ferlendirilen “di\u011fer payda\u015flar” raporuna eklenebilecek bilgiler sunabilirler. Sa\u011flad\u0131klar\u0131 bilgilere, inceleme s\u0131ras\u0131nda \u00c7al\u0131\u015fma Grubu toplant\u0131s\u0131nda interaktif tart\u0131\u015fmaya kat\u0131lan Devletlerden herhangi biri taraf\u0131ndan at\u0131fta bulunulabilir.<\/p>\n\n\n\n
STK’lar EP\u0130 \u00c7al\u0131\u015fma Grubu oturumlar\u0131na kat\u0131labilir ve Devlet incelemelerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi’nin ola\u011fan oturumunda a\u00e7\u0131klamalarda bulunabilirler.<\/p>\n\n\n\n
Devletlerin insan haklar\u0131 durumuna ili\u015fkin inceleme \u0130svi\u00e7re\u2019nin Cenevre kentinde bir \u00c7al\u0131\u015fma Grubu taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte ve yakla\u015f\u0131k 3,5 saat s\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nceleme S\u00fcrecine esas olan belgeler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Devletlerin insan haklar\u0131 performans\u0131 incelenirken \u00fc\u00e7 temel belge esas al\u0131n\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \u2022 \u00dclkedeki insan haklar\u0131 durumuna ili\u015fkin olarak Devlet taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan 20 sayfal\u0131k Ulusal Rapor,<\/p>\n\n\n\n \u2022 BM \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019nin BM s\u00f6zle\u015fme organlar\u0131, \u00f6zel tematik raport\u00f6rleri (\u00f6zel usuller) ve di\u011fer UNDP, UNICEF gibi BM ajanslar\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilgilerden olu\u015fturdu\u011fu 10 sayfal\u0131k derleme<\/p>\n\n\n\n \u2022 BM \u0130nsan Haklar\u0131 Komiserli\u011fi\u2019nin sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n sundu\u011fu raporlardan olu\u015fturdu\u011fu 10 sayfal\u0131k rapor<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da an\u0131lan bu belgeler, BM Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019nin internet sitesinde \u00c7al\u0131\u015fma Grubu toplant\u0131s\u0131ndan alt\u0131 hafta \u00f6nce yay\u0131nlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n TROYKA (\u00dc\u00e7 temsilcili icra komitesi)<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi\u2019nin \u00fcyeleri aras\u0131ndan ve farkl\u0131 b\u00f6lgesel gruplardan se\u00e7ilen icra komitesi her incelenecek devlet i\u00e7in ayr\u0131 bir bile\u015fime sahiptir. \u0130ncelenecek Devlet, \u00fc\u00e7 \u00fcyeden birinin kendi bulundu\u011fu b\u00f6lgeden olmas\u0131n\u0131 talep edebilir.<\/p>\n\n\n\n \u0130cra Komitesi, inceleme ba\u015flamadan \u00f6nce di\u011fer devletlerin yaz\u0131l\u0131 sorusunu alma ve ilgili devlete iletme, interaktif diyalog s\u00fcrecinde soru sorabilme ve tavsiyede bulunabilme, inceleme sonras\u0131nda \u00c7al\u0131\u015fma Grubunun ayr\u0131nt\u0131l\u0131 raporunu haz\u0131rlama ve nihai olarak bu raporu onaylanmak \u00fczere \u00c7al\u0131\u015fma Grubuna sunma g\u00f6revlerini yerine getirir.<\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn BM \u00fcyesi devletlerin temsilcilerinden olu\u015fur. Sivil Toplum Kurulu\u015flar\u0131, ulusal insan haklar\u0131 kurumlar\u0131, BM kurulu\u015flar\u0131 da \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019na kat\u0131labilmekle birlikte konu\u015fma hakk\u0131na sahip de\u011fildirler.<\/p>\n\n\n\n Oturumlar\u0131n \u0130\u015fleyi\u015fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Her devlet \u00f6nce kendi ulusal raporunu ve bu rapora ili\u015fkin daha \u00f6nce kendisine iletilmi\u015f sorulara ili\u015fkin yan\u0131tlar\u0131n\u0131 sunar. Bu sorular, oturum ba\u015flamadan 10 g\u00fcn \u00f6ncesine kadar di\u011fer devletler taraf\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 olarak iletilir. Bu sunumun arkas\u0131ndan 140 dakikal\u0131k interaktif bir diyalog s\u00fcreci ba\u015flar, oturuma kat\u0131lan devletler ek sorular\u0131n\u0131 ve tavsiyelerini verir. \u0130nceleme alt\u0131ndaki devlet bu sorular\u0131 yan\u0131tlar ve verilen tavsiyeler konusunda yorumlar\u0131n\u0131 iletir. Oturumun sonunda inceleme alt\u0131ndaki devlet kendisine ayr\u0131lan 70 dakikal\u0131k s\u00fcre i\u00e7inde sonu\u00e7 yorumlar\u0131n\u0131 sunar.<\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015fma Grubunda raporun onaylanmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130ncelemenin ard\u0131ndan birka\u00e7 g\u00fcn sonra rapor \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nda onaylan\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131k 30 dakikal\u0131k bir usuli i\u015flemdir.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi\u2019nde Raporun onaylanmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nda onaylanan rapor birka\u00e7 ay sonra \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi\u2019nin Genel Kurulu\u2019nda oyda\u015fl\u0131kla onaylan\u0131r. Bir saat s\u00fcren onay s\u00fcrecinde ilk 20 dakika incelenen devlete verilir. Burada incelenen devlet, \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nda tam olarak ele al\u0131nmayan konular ve sorulara yan\u0131t verir, tavsiyelere y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n Sonraki 20 dakikada di\u011fer devletlere incelemenin sonu\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerini bildirmeleri i\u00e7in s\u00f6z verilir ve son 20 dakika da genel yorumlar\u0131n\u0131 yapmak \u00fczere sivil toplum kurulu\u015flar\u0131na ve ulusal kurumlara verilir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6n Oturum \/ Pre-Session<\/strong><\/p>\n\n\n\n EP\u0130 s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131lan de\u011fi\u015fik akt\u00f6rlerin bir araya gelmesi ve i\u015fbirli\u011finin g\u00fc\u00e7lendirilmesi i\u00e7in incelemeye konu Devletlerin oturumlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k bir ay \u00f6ncesinde \u00f6n oturumlar yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00d6n oturumlara ulusal insan haklar\u0131 kurumlar\u0131, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri de inceleme alt\u0131ndaki devletin i\u00e7inde bulundu\u011fu insan haklar\u0131 durumunun tart\u0131\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in kat\u0131labilmektedir. Bu oturumlara kat\u0131l\u0131m, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerine bir \u00f6nceki inceleme d\u00f6nemindeki tavsiyelerin uygulanmas\u0131na ili\u015fkin bilgilendirmede bulunma ve oturuma kat\u0131lacak diplomatik misyonlara y\u00f6nelik lobi faaliyetinde bulunma f\u0131rsat\u0131 vermektedir.<\/p>\n\n\n\n Her bir devlet i\u00e7in bir saat s\u00fcren bir \u00f6n oturum yap\u0131lmaktad\u0131r. Ulusal insan haklar\u0131 kurumlar\u0131na ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerine, bir \u00f6nceki incelemeden \u00f6n oturuma kadar olan d\u00f6nemde \u00fclkedeki insan haklar\u0131 ortam\u0131n\u0131n ve tavsiyelerin uygulanmas\u0131n\u0131n de\u011ferlendirmesini yapabilmeleri i\u00e7in 5 ila 10 dakika s\u00fcre verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Tavsiyeler ve Uygulanma S\u00fcreci<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130nceleme s\u00fcrecinin temel \u00f6gesi olan tavsiyeler, \u00fclkedeki insan haklar\u0131 durumunu iyile\u015ftirmek \u00fczere inceleme alt\u0131ndaki devlete yap\u0131lan \u00f6nerilerden olu\u015fur. \u0130lk d\u00f6ng\u00fcde g\u00f6zden ge\u00e7irilen 193 devlete yakla\u015f\u0131k 21000 tavsiyede bulunulmu\u015ftu (her devlet i\u00e7in ortalama 108 tavsiye).<\/p>\n\n\n\n \u0130nceleme alt\u0131ndaki devletler tavsiyeleri kabul etme ya da ret etme olana\u011f\u0131na sahiptirler. Devletlerin her tavsiyeye Ek Belge ad\u0131 alt\u0131nda yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klama sunmas\u0131 gerekir. Bu ek belgenin, \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi Genel Kurulu\u2019nda raporun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesinden \u00f6nce Konsey\u2019e sunulmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n Tavsiyelerin Yerine Getirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130ki tavsiye d\u00f6nemi aras\u0131ndaki 4,5 y\u0131ll\u0131k zaman dilimi tavsiyelerin uygulanmas\u0131 i\u00e7in bir \u201ctakip\u201d sistemi olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm EP\u0130 sisteminin en \u00f6nemli a\u015famas\u0131 olan \u201cuygulama\/takip\u201d sistemi, EP\u0130\u2019nin olu\u015fturulma amac\u0131 olan \u201cfiiliyatta insan haklar\u0131 durumunun iyile\u015ftirilmesine\u201d do\u011frudan hizmet eder. Bu a\u015faman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131, mekanizman\u0131n etkilili\u011fi ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile Devletlerin insan haklar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesindeki taahh\u00fctlerini yerine getirmelerini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan da belirleyicidir.<\/p>\n\n\n\n Devletlerin bu takip s\u00fcrecinin ortas\u0131nda taahh\u00fctlerin yerine getirilmesinde att\u0131klar\u0131 ad\u0131mlar\u0131 ortaya koyacak bir ara de\u011ferlendirme raporu haz\u0131rlamalar\u0131 da beklenmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcrecin Devletler bak\u0131m\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n s\u00fcrecin i\u00e7indeki rollerine sayg\u0131 g\u00f6stermek ve ilerlemenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak de\u011ferlendirmek insan haklar\u0131n\u0131n hayata ge\u00e7irilmesinde olmazsa olmaz bir ko\u015ful olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n EP\u0130 ile ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz.<\/p>\n\n\n\n